Engleski je najrasprostranjeniji jezik koji se uči širom sveta i ima status zvaničnog jezika u više od 50 zemalja. Procjenjuje se da engleski globalno govori oko 1,5 milijardi ljudi, uključujući izvorne i neizvorne govornike. Iako kineski (mandarinski) ima najveći broj izvornih govornika, engleski je odmah iza njega kada se uzmu u obzir svi govornici širom sveta.
Tokom vremena, engleski jezik se značajno razvijao, na njegovu evoluciju uticali su istorija, kultura i tehnologija. Taj razvoj može se podeliti na nekoliko glavnih etapa. Promene kroz koje je jezik prolazio utiču na način na koji ga danas koristimo, ne samo kada su u pitanju vokabular i gramatika, već i ključne jezičke veštine: čitanje, govor, slušanje i pisanje.
oko 450-1100. godine
Staroengleski (Old English)
oko 1100-1500. godine
Srednjoengleski (Middle English)
oko 1500-1700. godine
Rani moderni engleski (Early Modern English)
od 1700. godine do danas
Kasni moderni engleski (Late Modern English)
Poreklo engleskog jezika: Da li je engleski germanski jezik?
Odgovor je da. Ako pratimo poreklo engleskog jezika unazad, pre nego što je postao poznat kao stari engleski, možemo identifikovati njegove korene u zapadnogermanskoj jezičkoj porodici, kojoj pripadaju i dva druga značajna jezika, holandski i nemački.
Zato važno pitanje nije toliko ko je stvorio engleski jezik, već je potrebno proučiti odnose između različitih jezičkih uticaja iz prošlosti koji su vremenom oblikovali engleski jezik kakav danas poznajemo.
👉Angli
Poreklom iz Angeln-a (Nemačka),
Naselili su Istočnu Angliju i severnu Englesku.
👉Saksonci
Poreklom iz današnje Donje Saksonije (Nemačka),
Naselili su južnu Englesku (Wessex, Essex, Sussex).
👉Juti
Poreklom sa poluostrva Jutland (Danska),
Naselili su Kent i ostrvo Vajt.
Uticaj germanskih jezika na engleski nastao je usled migracija i invazija tri glavna germanska plemena: Angla, Saksonaca i Juta, koji su se doselili na područje Velike Britanije (u to vreme poznato kao Britanija), koje je prethodno bilo naseljeno Rimljanima.
Ova istorijska invazija germanskih plemena označila je promenu jezika na području Britanije. Pre toga, na ostrvu se pretežno govorio keltski jezik. Tri glavna germanska plemena donela su svoje zapadnogermanske dijalekte, koji će se kasnije razviti u stari engleski jezik.
Danas je uticaj keltskih jezika i dalje vidljiv na šest područja širom severozapadne Evrope: u Bretanji, Kornvolu, Irskoj, Škotskoj, Velsu i na ostrvu Man.
Istorija engleskog jezika: Staroengleski
Staroengleski jezik, poznat i kao anglosaksonski, smatra se najranijim zabeleženim oblikom engleskog jezika. U početku je zapisivan runskim pismom, a zatim latiničnim pismom, usled pokrštavanja tokom 7. veka.
Da li ste znali da je naziv England izveden iz staroengleskog naziva Engla land, što znači „zemlja Angla“? Slično tome, naziv English takođe potiče od staroengleske reči Englisc.
Važno je napomenuti da je, usled različitog rasprostranjivanja germanskih doseljenika tokom ovog perioda, stari engleski jezik bio podeljen na četiri glavna dijalekta:
Četiri glavna dijalekta staroengleskog jezika bila su: West Saxon, koji se govorio u južnoj i jugozapadnoj Engleskoj; Mercian, koji je bio zastupljen u centralnoj Engleskoj; Northumbrian, koji se koristio u severnoj Engleskoj i jugoistočnoj Škotskoj; i Kentish, koji se govorio u jugoistočnoj Engleskoj. Vremenom je West Saxon postao dominantan dijalekat u zvaničnim spisima i književnosti.
Jezik je bio formalan, a sa fonetskog stanovišta bio je veoma sličan starofrizijskom jeziku, toliko da su neki lingvisti koristili izraz anglo-frizijski. Najpoznatije sačuvano književno delo na staroengleskom iz ovog perioda jeste Beowulf, epska pesma.
Razvoj staroengleskog jezika usko je povezan sa istorijom invazija na Veliku Britaniju, posebno tokom 8. i 9. veka, a naročito sa dolaskom Vikinga, koji su govorili staronordijskim jezikom.
Staronordijski jezik uticao je na gramatiku i vokabular engleskog jezika, a mnoge njihove reči kasnije su postale deo savremenog engleskog vokabulara, kao što je prikazano u sledećim primerima.
| Engleski | Staronordijski |
|---|---|
| Leg | Leggr |
| Egg | Egg |
| Take | Taka |
| Ransack | Rannsaka |
| Skin | Skinn |
| Happy | Happ |
| Bag | Baggin |
Istorija engleskog jezika: Srednjoengleski
Srednjoengleski jezik razvijao se pod uticajem jezika zasnovanih na latinskom, posebno normanskog francuskog, kao i germanskih jezika, poput staronordijskog. Ovi uticaji menjali su vokabular, sintaksu, pa čak i redosled reči, uključujući i položaj glagola u rečenicama.
Naučnici obično dele period srednjoengleskog jezika na dva razdoblja: rani srednjoengleski (oko 1100-1300) i kasni srednjoengleski (oko 1300-1500). Tokom ovih vekova došlo je do značajnih promena u jeziku, naročito nakon normanskog osvajanja i Bitke kod Hejstingsa 1066. godine, kao i usled sve većeg uticaja Katoličke crkve, čiji je glavni jezik bio latinski.
Rani srednjoengleski
Nakon normanskog osvajanja, normanski francuski postao je dominantniji i koristio se kao glavni jezik. U vokabular su uvedene brojne francuske pozajmljenice, naročito u oblastima prava i sudstva. Gramatika je i dalje zadržavala razlike u rodu, kao i neke gramatičke nastavke. Izgovor je bio sličniji glasovima samoglasnika karakterističnim za staroengleski jezik. Najznačajnije književno delo ovog perioda jeste Ormulum, komentar Biblije.
Kasni srednjoengleski
Engleski jezik postao je dominantniji kao glavni jezik državne uprave nakon donošenja Statuta o parničenju (Statute of Pleading). Vokabular se dodatno proširio brojnim pozajmljenicama iz francuskog i latinskog jezika. U gramatici je došlo do pojednostavljivanja, pri čemu je uklonjen najveći deo gramatičkih nastavaka i razlika u rodu. U izgovoru se pojavljuju prve promene povezane sa velikom promenom samoglasnika (Great Vowel Shift). Najpoznatije književno delo ovog perioda su Kanterberijske priče (The Canterbury Tales) Džefrija Čosera.
Šta je predstavljalo prekretnicu koja je dovela do pojave kasnog srednjoengleskog jezika? Stogodišnji rat (1337–1453), dugotrajni sukob između Francuske i Engleske, podstakao je potrebu za izgradnjom posebnog engleskog identiteta, što je uticalo i na razvoj jezika. Donošenjem Statuta o parničenju 1362. godine, engleski parlament je priznao engleski jezik kao zvanični jezik sudova.
Istorija engleskog jezika: Rani moderni engleski
Kao i srednjoengleski, moderni engleski jezik se često deli na rani moderni engleski (1500-1700) i kasni moderni engleski (1700-danas). Pogledajmo sada neke od ključnih događaja koji su oblikovali engleski jezik tokom ovog perioda.
Rani moderni engleski označava period standardizacije pravopisa i gramatike, na koji su značajno uticali brojni važni istorijski događaji: renesansa, pronalazak štamparske prese 1476. godine i pokret verske reformacije.
Istovremeno, engleski jezik nastavio je da se razvija pod uticajem latinskog i grčkog jezika, posebno u oblastima naučnih istraživanja, medicine i određenih pravnih tekstova, koji su se pisali na latinskom jeziku.
Primeri engleskih reči latinskog porekla su: maternity (materinstvo), atmosphere (atmosfera) i skeleton (skelet).
Primeri engleskih reči grčkog porekla su: anthropology (antropologija), archaeology (arheologija) i geography (geografija).
Ne čudi što je tokom ovog perioda nastao veliki broj književnih dela na ranom modernom engleskom jeziku. Zahvaljujući novoj tehnologiji štampanja, sve više publikacija na engleskom jeziku počelo je da se štampa i distribuira. Među najpoznatijim primerima su Biblija kralja Džejmsa (King James Bible - KJV) i Hamlet, delo Vilijama Šekspira, poznatog kao velikana engleske književnosti i jednog od najznačajnijih autora engleskih citata i poezije.
Biti ili ne biti: to je pitanje.
Vilijam Šekspir, Hamlet.
Pored toga, period evropskih istraživanja i kasniji nastavak kolonijalizma obeležili su intenzivna trgovina i putovanja. Engleski jezik je počeo da preuzima reči iz različitih jezika širom sveta. Neki od primera su:
Holandske reči, kao što su „yacht“ (jahta), „wagon“ (vagon), „iceberg“ (santa leda) i „mannequin“ (maneken)
Arapske reči, kao što su „admiral“ (admiral), „alembic“ (alembik), „cotton“ (pamuk), „elixir“ (eliksir), „alcohol“ (alkohol), „algebra“ (algebra) i „apricot“ (kajsija)
Reči iz hindskog jezika, kao što su „curry“ (kari), „arsenic“ (arsen), „guru“ (guru) i „jungle“ (džungla)
Istorija engleskog jezika: Kasni moderni engleski
Na kraju dolazimo do kasnog modernog engleskog jezika, oblika engleskog koji danas učimo širom sveta. Kasni moderni engleski predstavlja period širenja jezika na dva glavna načina: kroz bogatstvo vokabulara i njegovu globalnu rasprostranjenost.
Ljudi su sve više težili standardizovanom načinu podučavanja i učenja engleskog jezika, naročito kada je reč o vokabularu, odnosno razumevanju značenja reči, kao i pravopisu. Upravo u tom periodu nastao je jedan od najuticajnijih rečnika engleskog jezika: A Dictionary of the English Language, čiji je autor Semjuel Džonson.
Rečnik engleskog jezika (prvo izdanje)
Džonson je bio poznat po tome što je veoma detaljno objašnjavao značenja reči koristeći književne citate poznatih engleskih pesnika, kao što su Vilijam Šekspir, Džon Milton i Džon Drajden. Njegov rad proširio je način na koji su ljudi govorili, razmišljali i pisali o engleskom jeziku, i to ne samo u Engleskoj, već i izvan njenih granica.
Sedamnaesti vek takođe je označio početak kolonijalnog širenja Britanije i uspon Britanskog carstva, koji je u velikoj meri bio podstaknut Industrijskom revolucijom. Na primer, engleski jezik se proširio na Irsku, gde je na kraju 18. veka polovina stanovništva i dalje govorila irski jezik. Danas 98% stanovnika Irske koristi engleski kao maternji jezik.
U Severnoj Americi (Kanadi i Sjedinjenim Američkim Državama), engleski jezik doživeo je veliko širenje tokom kolonizacije. Britanski engleski razvio se u američki engleski, sa drugačijim izgovorom i različitim vokabularom. Ove razlike možemo uočiti u anglofonim medijima, filmu i književnosti.
Danas, kao i od početka 20. veka, govorimo savremenim engleskim jezikom, čiji leksički fond obuhvata gotovo milion reči, bez obzira na to gde se nalazimo. Njegov međunarodni uticaj je toliko veliki da je engleski postao jedan od glavnih jezika poslovanja i kulture.
Istorija engleskog jezika pokazuje kako se jedan jezik može neprestano menjati pod uticajem istorijskih događaja, migracija, kultura i drugih jezika. Od germanskih korena i anglosaksonskog jezika, preko srednjoengleskog i uticaja normanskog francuskog, pa sve do savremenog engleskog, njegov razvoj trajao je vekovima.
Danas je engleski jedan od najvažnijih svetskih jezika i ima značajnu ulogu u obrazovanju, nauci, poslovanju, tehnologiji i kulturi. Razumevanje njegovog razvoja pomaže nam da bolje razumemo ne samo jezik koji govorimo, već i istoriju koja ga je oblikovala.
Sažmi uz pomoć AI
Da li ti se dopao članak? Zapiši to!
Loading...
