Ovaj rat, koji se odigrao pre manje od 100 godina i koji je nepovratno promenio društveno-politički poredak gotovo svake države, a čije se posledice osećaju i danas, predstavlja jedan od najviše proučavanih događaja u istoriji čovečanstva.
Zanimljivo je da, uprkos tolikoj pažnji koja mu se posvećuje, postoji značajno neslaganje oko toga koji događaj zapravo označava početak globalnog sukoba i kada je on zaista počeo.
Jedan istaknuti britanski istoričar, Alan J. P. Taylor, smatra da su evropski i kinesko-japanski rat započeli u isto vreme i spojili se 1941. godine.
Još jedan britanski istoričar, početak ovog globalnog sukoba vezuje za bitke koje je Japan vodio protiv mongolskih i ruskih snaga duž ruske granice, kod Bitka kod Halkin Gola, koje su počele u maju 1939. godine.
Još jedno značajno stanovište smešta početak Drugog svetskog rata u drugi sukob između Italije i Etiopije, koji je započeo 3. oktobra 1935. godine.
U to vreme, mnoge zemlje su se još oporavljale od posledica Velika depresija, pa su razmišljanja o ratu najverovatnije bila u drugom planu u odnosu na preživljavanje i obnovu ekonomija.
Posmatrano iz tog ugla, može delovati neobično da je upravo evropska zemlja koja je najviše stradala tokom krize pokrenula najkrvaviji rat u istoriji.
Konvencionalna analiza smešta početak Drugog svetskog rata u Evropi na 1. septembar 1939. godine, kada su nacističke snage izvršile invaziju na Poljsku.
Taj događaj i datum biće naša polazna tačka za analizu taktika i naoružanja, saveza i inovacija koje su odnele bezbroj života i zauvek promenile čovečanstvo.
Uvod u Drugi svetski rat
Da bi se sprečio još jedan svetski rat, Društvo naroda sastalo se 1930. godine kako bi raspravljalo o razoružanju i kolektivnoj bezbednosti.
Kraj Prvog svetskog rata ostavio je Nemačku taktički izolovanom, jer su svi njeni saveznici ili kapitulirali ili se predali. Štaviše, gotovo svaka država na svetu objavila joj je rat pre završetka neprijateljstava.
Zbog toga možemo pretpostaviti da niko nije žurio da se ponovo svrstava uz Nemačku. Osim toga, svi su bili zauzeti oporavkom od dvostrukog udara rata i ekonomske krize.
Prepuštena sama sebi, Nemačka je dobila kancelara koji je ranije bio osuđen za izdaju čoveka radikalnih stavova, odlučnog da ih nametne svetu, bez obzira na posledice.
Izvukao je svoju zemlju iz krize kroz trodelnu strategiju koja je uključivala ponovno naoružavanje najveći podsticaj nemačkoj ekonomiji.
Već to je jasno ukazivalo na njegove namere.
On je takođe „programirao“ decu već od desete godine kroz obavezno članstvo u Hitlerjugendu, gde su učena nacističkoj ideologiji, a kasnije su mobilisana u vojsku.
Ni u kom slučaju ne treba misliti da je svet između dva rata bio miran; manji sukobi izbijali su zapanjujuće često tokom tih godina.
Zbog toga je razumljivo što, iako je Nemačka bila omražena, pažnja sveta nije uvek bila usmerena na njene poteze.
Ovo je ključan aspekt razvoja događaja u Evropi koji će oblikovati posleratnu politiku i odnose godinama kasnije.
Drugde u svetu...
Nipošto nisu samo evropske zemlje bile uvučene u sukobe.
1917-1922
Ruski građanski rat
Trajao je pet godina
1918
Finski građanski rat
Trajao je nešto manje od godinu dana
1918
Poljsko-češki granični sukobi
Trajali su decenijama
1920
Francusko-sirijski rat
Međutim, ova skraćena lista pokazuje da su svi nemački susedi bili zaokupljeni sopstvenim problemima; niko nije imao resurse da prati šta se dešava u Nemačkoj.
I ona je imala svoje probleme: Malabarski ustanak, Ihvanski ustanak, pobuna na Kipru...
Sve u svemu, gotovo niko nije reagovao kada je Nemačka anektirala Austriju. Takva mlaka reakcija verovatno je navela Hitlera da poveruje kako može da uzme bilo koju teritoriju – političkim pritiskom ili silom.
Iste taktike bile su vidljive i mnogo ranije u istoriji...
Evropsko ratište
Nakon nekoliko insceniranih incidenata duž nemačko-poljske granice, usledila je prava invazija na Poljsku. Poljske snage odolevale su sedam dana uprkos višestranom napadu koji je uključivao i pomorske operacije.
Velika Britanija odmah je uputila ultimatum Nemačkoj da obustavi vojne aktivnosti; 48 sati kasnije, Francuska, Australija i Novi Zeland pridružili su se objavi rata, jer odgovor na ultimatum nije stigao.
Iako nijedan od tih saveznika nije pružio direktnu pomoć Poljskoj, uspostavili su pomorsku blokadu kako bi ograničili snabdevanje Nemačke, što je dovelo do Bitka za Atlantik.
Na kopnu, nakon što je Vermaht stigao do Varšave, Sovjetski Savez je ušao u Poljsku sa istoka. Oni to nisu smatrali invazijom, tvrdeći da je Poljska već pala i da je teritorija slobodna za podelu.
Nakon podele Poljske sa Sovjetskim Savezom, Hitler je ponudio mir Francuskoj i Velikoj Britaniji, ali uz uslov da Poljska ostane pod nemačkom i sovjetskom kontrolom. Francuzi i Britanci jednoglasno su odbili te uslove.
Da nije bilo lošeg vremena, napad na Francusku usledio bi odmah.
Nemačke trupe su u maju 1940. zaobišle Magino liniju. Potpuna kapitulacija Francuske usledila je samo šest nedelja kasnije.
U međuvremenu, Sovjetski Savez, ohrabren nacističkom drskošću, brzo je anektirao Letoniju, Litvaniju i Estoniju. Finci, međutim, nisu bili spremni da prihvate sovjetsku invaziju; pružili su snažan otpor i završili sukob uz minimalne gubitke.
Moglo bi se pomisliti da će oponašanje nacističkih taktika dovesti do savezništva između Nemačke i Sovjetskog Saveza, ali nisu uspeli da se usaglase oko ključnih pitanja i na kraju su se sukobili.
To je ostavilo Nemačku da vodi rat na dva fronta, uz samo jednog saveznika.
Savezništvo između Adolf Hitler i Benito Mussolini zasnivalo se na njihovoj zajedničkoj želji za globalnom dominacijom. Oni su zamišljali osu Berlin-Rim oko koje bi se okretala svetska politika.
Naziv Sile Osovine potiče upravo od te ideje.
Rat na Pacifiku
U strahu od kolonizacije od strane zapadnih sila, kao što se desilo Kini, i zbog potrebe za sirovinama koje nisu postojale na japanskim ostrvima, Japan je težio dominaciji nad Pacifikom.
U tom cilju, japanske snage su napale Kinu još dve godine pre početka rata u Evropi, iako nijedna strana formalno nije objavila rat.
Japan je potom proširio svoje operacije napadima na evropske kolonije: Malaju, Singapur, Hong Kong i Filipine.
Odatle je, uz pomoć nosača aviona i brojnih letelica, izveo iznenadni napad na Napad na Perl Harbor.
Ovim napadom Sjedinjene Američke Države su bile primorane da se uključe u rat na strani Saveznika.
Zaključak
Bitka kod Midveja pokazala se kao presudna, ali je kraj japanske agresije usledio tek nakon bombardovanja Hirošime i Nagasakija. Japan je potpisao kapitulaciju 2. septembra 1945. godine.
a Nemačka je kapitulirala 8. maja iste godine
Godinama nakon rata mnoge zemlje su živele pod merama štednje, obnavljajući svoje gradove, ekonomije i živote.
U suštini, najkrvaviji rat u istoriji svodi se na sukob dve strane Saveznika i sila Osovine (Nemačka, Italija i Japan) koje su se borile za prevlast, uz cenu miliona života.
Stradali nisu bili samo vojnici poginuli u borbama ili bombardovanjima, već i civili u koncentracionim logorima, kao i žrtve fašističkih režima i zločina poput Masakr u Nankingu.
Jedna od ključnih pouka bila je da Nemačka, nakon što je izazvala oba svetska rata, ne sme ostati bez nadzora.
Na Potsdamska konferencija odlučeno je da francuske, britanske i američke snage okupiraju zemlju, što je trajalo narednih 45 godina. Berlin je takođe podeljen na četiri sektora.
Sovjetski Savez, kao deo saveza, dobio je svoju zonu, ali je otišao korak dalje preuzeo je polovinu Berlina i teritoriju dodeljenu na Jalti, praktično je anektirajući.
To je dovelo do sukoba između saveznika i početka Hladni rat.
Kao rezultat rata, 1949. godine formiran je NATO, koji i danas predstavlja ključni bezbednosni savez.
Naravno, ovo je pojednostavljen prikaz koji ne obuhvata kampanje u Severnoj Africi, Italiji, Mediteranu i na Bliskom istoku, niti govori o ogromnim naučnim i tehnološkim dostignućima tog perioda.
- Alan Turing unapredio je razbijanje šifara, čime je značajno doprineo razvoju kriptografije.
- Tenkovi, koji su u Prvom svetskom ratu imali sporednu ulogu, postali su ključni deo kopnenih operacija.
- Razvoj tenkova doveo je i do razvoja snažnijeg oružja sposobnog da ih uništi.
- Ernest Rutherford je razdvojio atom još 1917. godine, ali se Enrico Fermi smatra ključnom figurom u razvoju atomske bombe.
- Žene su dale ogroman doprinos ratnim naporima, a simbol njihove uloge ostaje lik Rosie the Riveter.
Iz pepela ovog rata proizašlo je mnogo toga dobrog ali kakva je to strašna gomila pepela bila.
Sažmi uz pomoć AI
Da li ti se dopao članak? Zapiši to!
Loading...
